قانون مجازات اسلامی به‌عنوان چارچوب بنیادین تعیین جرایم و مجازات‌ها در جمهوری اسلامی ایران، با تبیین انواع مجازات‌ها، شرایط و موانع مسئولیت کیفری، و قواعد حاکم بر تعیین و اجرای کیفر، مبنای قانونی سیاست کیفری کشور را فراهم می‌سازد. این قانون با تفکیک مجازات‌ها به حدود، قصاص، دیات و تعزیرات، اصول حاکم بر تناسب جرم و مجازات، فردی‌سازی کیفر، و رعایت کرامت انسانی را در فرایند عدالت کیفری مورد تأکید قرار می‌دهد.
مقررات قانون ناظر بر ارکان و عناصر جرایم، اسباب اباحه و عوامل رافع مسئولیت، مشارکت و معاونت در جرم، تعدد و تکرار جرم، و نیز قواعد تخفیف، تعلیق، تعویق و تبدیل مجازات است. همچنین احکام مربوط به دیات، مسئولیت کیفری اشخاص حقیقی و حقوقی در موارد مقرر، و ترتیبات اجرای مجازات‌ها به‌منظور تضمین عدالت، بازدارندگی و اصلاح بزهکاران تنظیم گردیده است.
اجرای مفاد این قانون در چارچوب مأموریت‌های نهادهای ذی‌صلاح، به‌ویژه قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران، مبنای تحقق حاکمیت قانون، صیانت از حقوق عمومی و خصوصی، و تأمین نظم و امنیت اجتماعی محسوب می‌شود.